Граѓаните на Црна Гора на крајот на мај им должеле на банките 2,55 милијарди евра, што е за дури 399,3 милиони евра, односно 18,6 отсто повеќе во споредба со една година претходно, покажуваат податоците на Централната банка на Црна Гора (ЦБЦГ), доставени до Телевизија Вијести.
Извор: Investitor.me
Уште повпечатлив е повеќегодишниот тренд. Кредитната задолженост на населението пораснала од 1,60 милијарди евра во мај 2023 година на 1,79 милијарди една година подоцна, потоа на 2,15 милијарди во мај 2025 година, за оваа година да достигне речиси 2,55 милијарди евра.
За само три години долгот, значи, е зголемен за речиси 947 милиони евра, односно за 59,1 отсто. Во просек растел за околу 316 милиони евра годишно, што покажува дека не станува збор за еднократен скок, туку за континуирано и сè поголемо потпирање на домаќинствата на банкарски кредити.
Најголем годишен скок: речиси 400 милиони евра
Најголемиот апсолутен раст е забележан во текот на последната година, кога долгот се зголемил за 399,3 милиони евра. Една година претходно растот изнесувал 359,1 милион евра, додека меѓу мај 2023 и мај 2024 година задолженоста се зголемила за 188,7 милиони евра.
Податоците се однесуваат на секторот население, кој според методологијата на ЦБЦГ ги опфаќа физичките лица и претприемачите. Според монетарната статистика на ЦБЦГ за мај, на овој сектор сега отпаѓаат околу 44,2 отсто од сите кредити на црногорските банки. Една година претходно тој удел изнесувал околу 41,9 отсто.
Вкупните банкарски кредити во истиот период пораснале за 12,3 отсто, на 5,77 милијарди евра, што значи дека населението се задолжувало значително побрзо од просекот на целиот банкарски пазар.
Кредитите веќе ги надминаа депозитите на населението
Дополнително предупредување претставува споредбата меѓу кредитите и заштедите. Депозитите на населението на крајот на мај изнесувале 2,47 милијарди евра и биле за 13,4 отсто повисоки во споредба со една година претходно. Значи, депозитите растеле побавно од кредитниот долг.
На агрегатно ниво, долгот на населението сега е за околу 81 милион евра поголем од неговите вкупни депозити. Во мај минатата година ситуацијата била обратна – депозитите биле за околу 26 милиони евра поголеми од кредитите.
Тоа не значи дека истите граѓани истовремено имаат заштеди и користат кредити, но покажува промена на вкупната позиција на секторот население: од благ нето-штедач, населението станало нето-должник кон банките.
ЦБЦГ во Билтенот 6/2026 констатирала дека кредитите растат побрзо од депозитите, поради што односот меѓу вкупните кредити и депозитите во банкарскиот систем се зголемил од 0,91 на 0,97.
Плата поголема од 1.000 евра, но без кредит тешко се живее
Иако просечната нето-плата во Црна Гора надминала 1.000 евра, жителите на Подгорица со кои разговарала Телевизија Вијести оценуваат дека без кредит практично е невозможно да се финансира пристоен живот.
Растот на номиналните плати ја зголемил кредитната способност на граѓаните, но истовремено поскапеле становите, кириите, храната, услугите и другите основни потреби. Затоа, повисоката плата не мора автоматски да значи и пропорционално повисок животен стандард – дел од зголемените приходи го апсорбираат повисоките цени, а дел создава простор за ново задолжување.
Задолжувањето само по себе не е негативно доколку кредитот се користи за купување стан, образование, започнување бизнис или инвестиција која долгорочно ги зголемува имотот и приходите на домаќинството. Проблемот настанува кога кредитите сè почесто се користат за покривање на редовните трошоци или за одржување животен стандард кој тековните приходи не можат да го финансираат.
Кредитите, притоа, не се евтини. Ефективната каматна стапка на новоодобрените кредити за физички лица во мај изнесувала 6,91 отсто. Иако е незначително пониска во споредба со една година претходно, ваквата цена на парите значи дека забрзаното задолжување создава сè поголеми идни обврски за домаќинствата.
Без продуктивност, растот на платите не е доволен
Економскиот аналитичар Мирза Мулешковиќ за ТВ Вијести оценил дека растот на задолженоста е последица на лошите економски политики и дека трендот нема да запре сè додека не се зголеми продуктивноста на работната сила.
Токму тука е и суштината на проблемот. Административното или фискалното зголемување на платите може привремено да ги зголеми потрошувачката и кредитната способност, но без раст на количината и вредноста на произведените стоки и услуги не создава трајно повисок животен стандард. Вишокот на побарувачка тогаш се прелева во раст на цените, увозот и новото задолжување.
Податоците на ЦБЦГ покажуваат дека долгот на граѓаните во последните години расте со стапки близу или над десет отсто, додека продуктивноста и реалниот расположлив доход не ја следат таквата динамика. Поради тоа, главното прашање повеќе не е дали граѓаните се задолжуваат, туку колку долго кредитниот долг може да расте со стапка од речиси 19 отсто годишно без посериозно зголемување на продуктивноста и реалните приходи.
