Германската влада, предводена од канцеларот Фридрих Мерц, разгледува ублажување на правилата за работа во недела со цел да ја поттикне потрошувачката и да ѝ помогне на економијата, која со години стагнира, пишува „Волстрит журнал“.
Планот за пошироко отворање на продавниците се соочува со уставната заштита на неделата како ден за одмор, но и со противењето на синдикатите.
Уставната заштита на неделата датира од 1919 година, додека со закон од 1956 година неделата е дефинирана како ден за одмор и „духовно воздигнување“. Овој статус и денес претставува главна пречка за секоја посериозна реформа, бидејќи неговата промена веројатно би барала измени во уставната рамка, а не само во законите.
Дебатата ја поттикна нацрт-регулативата на германското Министерство за труд од 1 јули 2026 година, според која од 1 јануари 2027 година пекарниците и слаткарниците би можеле да работат во недела до осум часа, а библиотеките до шест часа.
Германското трговско здружение (HDE) смета дека овој чекор не е доволен. Неговиот генерален директор Стефан Гент за „Билд“ изјави дека се залагаат за отворање на продавниците со цел градските центри да останат „атрактивни и живи“, со цел на национално ниво да се овозможи работа на продавниците од 10 до 12 недели годишно.
Нилс Буш-Петерсен, директор на Трговското здружение на Берлин-Бранденбург, отиде чекор подалеку и порача дека е време одлуката за работа во недела да им биде препуштена на „трговците и купувачите“. Како што забележа, секој што во Германија ќе продаде кошула во недела технички го прекршува законот, што според него е „целосна глупост“ во ерата на интернетот.
Економистите се поделени околу придобивките од ваквата промена. Каи Худек од Институтот за истражување на трговијата (IFH) истакнува дека недела веќе е најпрометниот ден во неделата за повеќето интернет-продавници, што укажува дека и физичките продавници би можеле да го искористат сличниот потенцијал.
Институтот IFO во својата анализа заклучил дека не постои цврсто економско оправдување за ограничувањето на работното време и дека либерализацијата би имала позитивно влијание врз економијата. Институтот предлага целосно укинување на ограничувањата на работното време во работните денови, а одлуката за работа во недела да им биде препуштена на локалните власти.
Сепак, професорот Михаел Оберфихтнер, кој се занимава со истражување на пазарот на трудот, предупредува дека продавниците во руралните области би можеле да имаат проблем да најдат доволно работници за неделните смени. Дополнително, отворањето на продавниците уште еден ден би им донело на сопствениците повисоки трошоци за енергија и работна сила.
Според проценките од трговскиот сектор, класичната малопродажба годишно губи околу 2,5 милијарди евра промет во корист на интернет-платформите, а се проценува дека поради тоа во секторот веќе се изгубени околу 40.000 работни места.
Синдикатот „Верди“ категорично ја отфрла либерализацијата. Силке Цимер, членка на раководството на синдикатот задолжена за трговијата, изјави дека слободната недела за вработените во малопродажбата е единствениот предвидлив слободен ден во неделата што можат да го поминат со семејството и пријателите или да го посветат на волонтерски активности и дека така треба и да остане.
„Верди“ најави дека, доколку биде потребно, правото на слободна недела ќе го брани пред Сојузниот уставен суд.
Спроведувањето на поширока либерализација, дури и доколку постои политичка волја, би се соочило со самото уредување на германската држава.
Германија е федерација во која регулирањето на работното време на продавниците од 2006 година е исклучиво во надлежност на сојузните покраини. Секоја од 16-те покраини има сопствен закон за работното време на продавниците, со различни ограничувања на бројот на недели во кои продавниците можат да работат, под услов да постои „посебен повод“, како саем или градска прослава.
Тоа значи дека сојузната влада не може еднострано да пропише општо работно време во недела за целата земја, дури и доколку тоа го сака.
Таа може да ја менува само законската рамка и секторските исклучоци, како оние за пекарниците и библиотеките, додека вистинското пошироко отворање на продавниците би барало усогласено дејствување на владите и парламентите на сите 16 покраини. Некои од нив, како Баварија, традиционално ги задржуваат построгите правила.
Дополнителна пречка претставуваат германските судови, кои постојните исклучоци ги толкуваат многу рестриктивно. Секогаш кога локалните власти ќе одобрат работа на продавниците во недела без доволно конкретен повод, судовите редовно ги поништуваат таквите одлуки по тужби на „Верди“ или црковни здруженија. Тоа кај трговците создава постојана правна несигурност дури и во рамките на постојниот, ограничен систем.
Поради тоа, пореално сценарио се низа паралелни промени кои би се разликувале од покраина до покраина, наместо една голема реформа. Поединечни сојузни покраини, како Баварија и Хесен, веќе подготвуваат измени на законите со кои би овозможиле работа на целосно автоматизирани продавници без вработени во недела, додека сојузната власт засега би останала ограничена на тесни секторски измени најавени за 2027 година.
Таквиот постепен и фрагментиран пристап значи дека вистинската, сеопфатна либерализација на работата во недела и натаму е политички и правно далечна цел, дури и ако притисокот од трговското лоби продолжи да расте.
За потрошувачите, промената, таму каде што ќе дојде до неа, би значела поголема флексибилност при купувањето.
За вработените во малопродажбата ризикот е двоен: нови работни места и смени за оние кои ги сакаат, но и губење на загарантираниот заеднички неработен ден. Постои и опасност работата во недела постепено од можност да стане непишана обврска. Токму на тоа предупредуваат „Верди“ и црквите, тврдејќи дека вистинското прашање не е дали некој сака да купува во недела, туку дали вработените можат да бидат заштитени од притисокот да им го овозможат тоа на другите.
