Јапонскиот јен со месеци губеше од својата вредност во однос на американскиот долар и другите светски валути. Неговата вредност падна од некогашните 100 јени за 0,97 долари во јануари 2021 година на само 0,61 долар кон крајот на јули 2026 година.
Овој пад од 37 проценти е најголемиот пад на вредноста на јенот во последните 40 години, пишува економскиот портал Sloman Economics News Site.
Сепак, на почетокот на овој месец дојде до пресврт – јенот нагло закрепна за речиси пет проценти. Што ги предизвика овие драматични промени и какви последици оставаат тие врз Јапонија и глобалната економија?
Главните причини лежат во два клучни сегменти на финансиската политика.
Јапонија со години троши значително повеќе отколку што заработува за да го поттикне развојот на забавената економија, што создаде огромен буџетски дефицит.
Јавниот долг на Јапонија достигна астрономски 255 проценти од бруто домашниот производ (БДП), што е највисоко ниво меѓу најразвиените земји во светот.
Покрај државните инвестиции и субвенциите за гориво, финансискиот притисок дополнително го зголемува и демографската криза. Брзото стареење на населението и падот на наталитетот бараат огромни буџетски средства за здравство, пензии и социјална заштита, додека бројот на работници кои плаќаат даноци постојано се намалува.
Сепак, за разлика од други високо задолжени земји, повеќе од 90 проценти од овој долг Јапонија им го должи на сопствените граѓани, банки и Централната банка. Со тоа значително се намалува ризикот од банкрот на државата.
Централната банка на Јапонија со децении ги одржуваше каматните стапки на нула, па дури и во негативна зона, со цел да ја поттикне потрошувачката.
Меѓутоа, поради растот на инфлацијата, властите беа принудени да ги зголемуваат каматите, кои достигнаа највисоко ниво од 1995 година. И покрај тоа, јапонските каматни стапки и понатаму се значително пониски од оние во остатокот од светот, што продолжи да врши притисок врз вредноста на јенот.
Слабиот јен им донесе корист на јапонските извозници бидејќи нивните производи станаа поевтини и поконкурентни на светскиот пазар. Од друга страна, увозните производи и енергенсите значително поскапеа за граѓаните на Јапонија.
Ниските каматни стапки го поттикнаа и таканаречениот „Yen Carry Trade“ – финансиски механизам преку кој инвеститорите евтино позајмуваат пари во јени, ги менуваат во долари и ги вложуваат во попрофитабилни американски државни обврзници.
Масовното купување долари дополнително ја намалуваше вредноста на јенот.
За да го запрат падот на јенот, Централната банка на Јапонија и Федералните резерви на САД презедоа несекојдневен чекор. Тие започнаа заедничка акција за стабилизирање на валутата, прва од таков вид од 2011 година.
Јапонија вложи десетици милијарди долари во купување јени, додека САД продаваа евра за да купуваат јапонска валута.
Зошто САД му помогнаа на Јапонија?
Јапонија е најголемиот странски сопственик на американски државни обврзници, со околу 1,1 трилион долари. За САД било важно да му помогнат на Јапонија за јапонските инвеститори да не започнат масовно да ги продаваат американските обврзници за да дојдат до готовина. Таков потег би можел значително да ги зголеми трошоците за задолжување во САД.
Ако јенот продолжи да зајакнува, тоа ќе им донесе олеснување на граѓаните на Јапонија бидејќи увозните производи, енергенсите и суровините ќе поевтинат, со што би се намалиле трошоците за живот.
Меѓутоа, пребрзото зајакнување на јенот би можело сериозно да им наштети на јапонските извозници и да ја забави целата економија.
На глобално ниво, продолжувањето на растот на јенот би можело да ги принуди големите инвеститори масовно да продаваат акции и обврзници во САД и други земји за да ги вратат долговите во Јапонија.
Таквото масовно враќање на капиталот во Јапонија би можело да предизвика сериозни потреси и нестабилност на берзите ширум светот.
