Во последниот период има голем интерес за вештачка интелигенција, колку компаниите навистина се подготвени за нејзина стратешка примена?
Покрај очигледниот и оправдан интерес за вештачката интелигенција, моето искуство постојано покажува дека реалната подготвеност на компаниите е значително пониска од начинот на кој тие самите ја перцeпираат. Повеќето организации денес се наоѓаат во фаза на активно експериментирање, користејќи алатки како ChatGPT, Copilot, Claude или пак бараат некакви решенија иницирајќи пилот-проекти. Но, клучниот недостаток е што овие активности најчесто се одвиваат без јасна и директна поврзаност со стратешките цели на бизнисот.
А бизнис целите не се нешто апстрактно, туку напротив тие се однапред дефинирани и мерливи: раст на продажбата, зголемување на пазарниот удел, подобрување на перформансите во комерцијалните и продажни процеси, намалување на отпадот во производство, оптимизација на залихите, или отворање на нови пазари.
Во пракса, ретко гледаме компанија во која вештачката интелигенција е директно поврзана, односно, поставена во функција на овие цели.
Причината не лежи во недостаток на желба или инвестиции, туку во отсуство на знаење и стратегија како понатаму да се инкорпорира во секојдневното работење. Некои компании имаат недостаток од кадри, односно конкретна позиција, поединец или тим кој знае да препознае како и каде да се имплементира вештачката интелигенција.
Клучно е што недостасува прецизен одговор на прашањата: Точно во кој оддел и во кој процес ВИ ќе создаде конкретна вредност за бизнисот? Како јасно да се дефинираат конкретни сценарија за примена и мерливи KPI?
Затоа, и покрај перцепцијата дека вештачката интелигенција е веќе воведена и се користи, во реалноста само многу мал број компании ја имаат вистински интегрирано во секојдневното работење каде влијае на начинот на кој се донесуваат одлуки и се создаваат резултати и вредност.
Каде најчесто се појавува јазот меѓу експериментирање и нејзина реална имплементација во бизнис процесите?
Без разлика на развојната фаза во која се наоѓа компанијата, со завршена или не започната дигитализација, со или без ВИ алатки, прашањата се слични.
Компаниите кои веќе имаат поминато некаква обука за користење на ВИ прашуваат – „Кој е следниот чекор?“. Истото прашање ни го поставуваат и оние компании кои веќе имаат набавено една или повеќе различни ВИ алатки, кои ги користат површно односно експериментираат со нив, а би сакале да преминат во следната фаза, вистинско користење за реализација на бизнис цели.
Многу е лесно да се покаже како работи ВИ во изолиран случај. Пример разговор со ВИ за да се добие одговор на некое прашање, автоматско генерирање на текст, или создавање на презентација.
Но, вистинскиот предизвик е како тоа решение да се вгради во постоечки процеси за да даде бизнис вредност со мерливи ефекти. На пример да се измери колку во време ви заштедела вештачката интелигенција во секојдневното работење, што во суштина ќе покаже конкретен поврат на инвестицијата направена во ВИ како алатка. Доколку не се препознае јасна деловна вредност, вештачката интелигенција останува на ниво на лична иницијатива, честопати не прифатена од страна на менаџментот.
Третиот критичен момент е како примената на ВИ правилно и безбедно да се поврзе со постоечките ИТ, податочни и апликациски системи.
Кои се најчестите грешки што ги прават компаниите кога започнуваат со ВИ и зошто тие го ограничуваат ефектот?
Денес, интересот за ВИ e толку голем, што многу од компаниите, дозволуваат примена на секаква вештачка интелигенција, како лиценцирана, така и нелиценцирана. Ова особено е карактеристично кога во компанијата ќе се појават таканаречените ВИ ентузијасти. Во ваков случај имате две опции. Првата е да се воведе контролирано, организирано, лиценцирано користење. И втората е да се дозволи ,,неофицијално,, користење, без притоа да се дефинира каде и како ќе се примени ВИ и каков резултат се очекува. Втората опција доведува до таканаречен АI shadow-инг (користење во сенка) што носи ризици за компанијата од аспект на споделување на доверливи информации, лични податоци, финансиски и клиентски, неовластен пристап на вработени. Тоа значи ризик за угледот на компанијата, протекување на содржини заштитени како интелектуална сопственост, па дури потенцијални тужби.
Една од грешките би била примена на ВИ, без да се има предвид постоечката ИТ инфраструктура. Вештачката интелигенција треба да биде безбедна, но нејзиното користење треба да се базира на податоци кои веќе постојат во компанијата, за да даде точна информација. Заради тоа, таа треба да биде вградена во постоечките ИТ системи, со соодветен пристап до информациите. Но сето тоа треба да биде направено на контролиран и безбеден начин.
Третата грешка би била поделба на фокусот, односно истовремено се спроведуваат повеќе иницијативи, без јасен приоритет, па ниедна не добива доволно внимание за да успее. Тука се надоврзува и проблемот со податоците кои во многу компании се или несоодветно структурирани или недостапни. Ова директно ја ограничува вредноста на ВИ во насокана бизнис резултат кој таа би можела да го донесе.
И на крајот, потценувањето на човечкиот фактор. Тоа е факторот кои многу често се губи од вид, а може да претставува реален проблем. Се почнува со користење на алатката, а без при тоа да се инвестира во конкретна обука или пак во правилен процес на усвојување на истата кај корисниците. Во овој случај ВИ алатката едноставно не се користи. Резултатот е разочарување затоа што нема забележлив бенефит. Но, сето ова не е резултат на самата технологија, туку настанува поради погрешниот пристап.
Што значи „структуриран пристап“ кон ВИ и зошто е клучен за да се добијат реални деловни резултати?
Структуриран пристап значи дека на примената на ВИ не се гледа како на изолирана иницијатива, туку како дел од бизнис стратегијата која треба да се спроведе преку јасен процес кој во себе содржи сè, од идеја и планирање, до мерлив резултат. Доколку се спроведе од ваквиот пристап, произлегуваат најмалку три бенефити: 1. Зголемување на продуктивноста во компанијата, а скратување на времето и трошоците. 2. ВИ поттикнува понатамошна дигитализација, 3. ВИ овозможува дополнително дефинирање и разјаснување на процесите.
Структурираниот пристап значи процес од неколку чекори. Најпрво, обид ВИ да се поврзе со стратешките цели и потреби на компанијата. Во зависност од тоа, се определува одделот, но и процесите каде што таа ќе биде имплементирана.
Доколку на пример во компанијата стратешка цел е избор на квалитетни вработени и нивно задржување, тогаш вештачката интелигенција ќе биде воведена во Одделот за човечки ресурси.
ВИ може значително да го подобри и да го скрати во време процесот на регрутирање, воведување во работата, креирање на описи на работните места, одредување на KPI, и така натаму, со што значително се забрзува и олеснува работењето односно се зголемува ефективноста и ефикасноста во рамки на Одделот за Човечки Ресурси.
Следен чекор би бил одредување / оформување на ВИ тимот, по улоги: ВИ Lead – позиција чија главна одговорност е токму правилното воведување на вештачка интелигенција, или пак ВИ Комитет, кој стратешки би ја водел имплементацијата на вештачката интелигенција.
Семос Едукација како ВИ трансформациски партнер на компаниите, интензивно ја презема оваа улога, сѐ до моментот додека тие сами не се спремни тоа да го сторат за себе.
И на крај, пристапот мора да опфати вклучување на ИТ одделот од аспект на инфраструктура, безбедност и податоци, при што нашите експерти го одредуваат степенот на подготвеност, ги идентификуваат ризиците, но и прават сетирање, поврзување или надградба на системите.
Би сакала да споделам, дека имплементирајќи ВИ низ компаниите, воочивме дека не секогаш вештачката интелигенција е решение за подобрување. Често пати, многу решенија се базираат на воведување на автоматизација, анализа на податоци или пак некоја друга апликација. И би рекла дека дигитализацијата и воведувањето на ВИ одат рака под рака.
Секако, заклучокот е дека структурираниот пристап води кон значително подобрување на низа нивоа. И тука е нашата улога, да им бидеме вистински партнер во ВИ трансформацијата на компаниите.
Од ваша перспектива, кои се главните предуслови една компанија да биде подготвена за трансформација? Дали повеќе станува збор за технологија или луѓе и организација?
Иако најчесто се мисли дека технологијата е клучна, во пракса доминантен фактор се луѓето и организацијата. Технологијата денес е широко достапна, вистинската разлика ја прават компаниите што знаат како да ја интегрираат во своето работење.
Тоа подразбира пред сѐ јасна поддршка од менаџментот, дефинирани цели, подготвеност за промена и континуирана обука на вработените. Воведувањето на ВИ правилно, контролирано и регулирано, значи всушност менаџирање со промените. Заради тоа е неопходна посветеноста на менаџмент тимот.
И на крај, потребно е одредено ниво на процесна зрелост, и но и дисциплинираност во прибирањето и управувањето со податоци.
Кои се реалните бенефиции што компаниите можат да ги очекуваат од ВИ кога се применува на структуриран начин, и каде најчесто се забележуваат?
Кога ВИ се применува системски, резултатите се многу конкретни. Најбрзиот ефект обично се гледа во продуктивноста, автоматизација на рутински задачи, побрза обработка на информации и ослободување на време за суштински активности. Сето тоа дава не само сериозен поврат на инвестицијата, туку го зголемува и задоволството на вработените олеснувајќи им го начинот на работа.
Тука мора да се споменат и ВИ агентите, кои во последно време интензивно заменуваат или пак подобруваат цели процеси. Многу од нив се веќе вградени во постоечките алатки. А секако може и наменски да се креираат, согласно потребите на компаниите.
Кој е вашиот совет до компаниите кои сакаат да започнат со ВИ, но не знаат од каде да тргнат?
Еден начин е да се започне со масовна обука при што вработените ќе ги научат не само основите на користење, туку и ризиците од неправилно користење на ВИ.
Втор начин е да се одржи конкретна обука за менаџмент тимот при што ќе се запознаат со претходно наведените детали од масовната обука, а дополнително ќе добијат и конкретни алатки што може да ги имплементираат во својата работа.
Но, за всушност да се случи вистинска имплементација на ВИ, потребно е да изоди целата патека на структурирано воведување на ВИ во компанијата за кое веќе зборував.
Секако во тој процес, Семос Едукација како ВИ трансформациски партнер на компанијата може да одигра значајна, повеќесложна улога. Почнувајќи од поврзување на ВИ со најважните цели и потреби на компанијата, поврзување на ВИ со постоечката инфраструктура, детектирање и превенирање на безбедносните ризици од ИТ аспект, структурирање на податоците со цел да се обезбедат точни, релевантни и доверливи резултати, па сѐ до помош во етаблирање на тим кој ќе ја продолжи правилната имплементација и ќе обезбеди сериозен поврат на инвестицијата.
