Италијанската влада предложи нова даночна мерка која би можела значително да ги промени плановите на богатите инвеститори кои размислуваат да се преселат во друга земја.
Според предлог-буџетот за 2027 година, лицата кои ќе го променат даночното живеалиште и ќе ја напуштат Италија би можеле да платат данок од 26 отсто на добивката остварена преку зголемување на вредноста на нивниот имот, дури и ако тој сè уште не е продаден.
Преселбата во друга земја за богатите инвеститори би можела да стане значително поскапа. Италија предложи воведување таканаречен излезен данок (Exit Tax), со кој ќе се оданочува нереализираната добивка на лицата што ја напуштаат италијанската даночна јурисдикција, доколку вкупната вредност на нивниот имот и права изнесува најмалку 800.000 евра.
Мерката е содржана во членот 17 од нацрт-буџетот што италијанската влада го доставила до Долниот дом на парламентот на 30 октомври. Доколку биде усвоена, ќе се применува на промените на даночното живеалиште што ќе стапат во сила од 1 јануари 2027 година. Сепак, новиот данок нема да ги опфати сите што ќе одлучат да ја напуштат Италија.
За да подлежи на новиот данок, лицето морало да биде даночен резидент на Италија најмалку шест од претходните десет даночни години, а вкупната вредност на неговиот имот и права да изнесува најмалку 800.000 евра. Дополнително, со преселбата Италија мора да го изгуби правото да ги оданочува соодветните приходи.
Досега италијанското законодавство предвидуваше сличен принцип за компаниите и самостојните претприемачи кои го преместуваат своето работење во странство. Новиот предлог ја проширува оваа обврска и на приватните инвеститори, кои досега можеа да го променат даночното живеалиште без да плаќаат данок на добивката што сè уште не ја реализирале преку продажба на имотот.
Што точно ќе се оданочува?
Важно е да се направи разлика: државата нема да наплаќа 26 отсто од вкупната вредност на инвестициите, туку од добивката остварена со зголемувањето на нивната вредност.
Тоа значи дека ќе се пресметува разликата меѓу пазарната вредност на имотот во моментот на заминување и неговата даночно признаена набавна вредност. Со други зборови, инвеститорот ќе плаќа данок на заработката што сè уште не ја остварил преку продажба на акции, хартии од вредност или други финансиски инструменти.
На пример, доколку некое лице поседува портфолио со акции вредно два милиони евра, а ги купило за 1,2 милиони евра, неговата нереализирана добивка изнесува 800.000 евра. Според предложената даночна стапка од 26 отсто, данокот би изнесувал 208.000 евра.
Предлогот опфаќа и одредени финансиски инструменти, вклучително сопственички удели, хартии од вредност и други форми на финансиски имот. Во одредени случаи ќе биде опфатен и криптоимотот.
За италијанските државни обврзници е предвиден поповолен третман. Даночната основа ќе изнесува 48,08 отсто од остварената добивка, со што ефективната даночна стапка ќе се сведе на 12,5 отсто.
Даночната обврска би требало да се плати во рок од 180 дена од промената на даночното живеалиште.
Одложување на плаќањето, но половина од данокот однапред
Италијанската влада предвидела можност за одложување на плаќањето за лицата кои се селат во друга членка на Европската Унија или во земја со која Италија има соодветни договори за даночна соработка и наплата на побарувањата.
Сепак, одложувањето не значи и ослободување од обврската. Даночниот обврзник ќе мора веднаш да уплати половина од пресметаниот данок и да обезбеди соодветна гаранција за преостанатиот износ.
При преселба во друга земја членка на ЕУ, одложувањето би можело да трае најмногу пет даночни периоди, додека за другите земји што ги исполнуваат условите рокот би бил до десет даночни периоди.
Предвидено е и важно олеснување. Доколку инвеститорот не го продаде имотот во периодот на одложено плаќање, даночната обврска за тој имот престанува. Истото важи и доколку имотот премине на наследниците во текот на тој период или доколку даночниот обврзник се врати во Италија. Ако претходно уплатил повеќе отколку што на крајот должи, предвидено е враќање на парите.
Во пракса, инвеститор кој ја напушта Италија и се преселува во Шпанија, со портфолио од два милиони евра и нереализирана добивка од 800.000 евра, би должел 208.000 евра данок. Доколку сака да го одложи плаќањето на преостанатиот износ, веднаш би морал да издвои 104.000 евра и да обезбеди соодветна гаранција.
Италија се угледува на Франција
Предлогот не е без преседан во Европа. Франција веќе има систем на излезно оданочување, кој се однесува на одредени лица што ја напуштаат земјата и поседуваат значителен финансиски имот.
Францускиот модел ги опфаќа лицата кои биле даночни резиденти најмалку шест од претходните десет години и поседуваат финансиски инструменти во вредност поголема од 800.000 евра или имаат повеќе од 50 отсто сопственост во компанија.
Сепак, постојат значителни разлики во начинот на примена. Франција, на пример, овозможува автоматско одложување на плаќањето без гаранција при преселба во рамките на ЕУ и Европската економска област, додека италијанскиот предлог предвидува однапред да се уплати половина од данокот и да се обезбеди гаранција.
Важно е и тоа што Судот на правдата на Европската Унија уште во 2004 година, во предметот „де Ластејри ду Саијан“, оцени дека францускиот систем на излезно оданочување, во тогашната форма, ја ограничувал слободата на деловно населување. Особено спорно било условувањето на одложеното плаќање со обезбедување гаранција.
Овој случај не значи автоматски дека и италијанскиот предлог е незаконски, но отвора прашања за неговата усогласеност со европското право.
Колку ќе заработи државата од новиот данок?
Интересно е што од оваа мерка не се очекуваат особено големи буџетски приходи.
Според техничкиот извештај што го придружува предлог-законот, Италија во 2027 година би остварила околу 3,37 милиони евра од излезниот данок. Во периодот од 2028 до 2031 година се очекуваат по 6,74 милиони евра годишно, додека од 2032 година нето-приходот би се вратил на околу 3,37 милиони евра годишно, по пресметувањето на очекуваните поврати.
За споредба, сумата што државата очекува да ја собере во 2027 година приближно одговара на годишниот паушален данок што го плаќаат 11 богати нови жители на Италија, според посебниот режим наменет за приходите остварени во странство.
Токму поради релативно скромните очекувани приходи, предлогот отвори прашања за неговата вистинска цел и можните последици врз инвестициската привлечност на земјата.
Федерико Салмојраги од консултантската компанија „OFF Italy Consulting“ оценил дека предложената мерка не е доволно јасно дефинирана и остава голем простор за различни толкувања.
Според него, неизвесноста може да претставува проблем за луѓето кои долгорочно планираат каде ќе живеат, инвестираат и ќе го развиваат својот бизнис. Тој предупредил дека потенцијалната штета врз привлечноста на Италија за капиталот и меѓународно мобилните инвеститори би можела да биде поголема од релативно малиот буџетски приход што се очекува.
Земја која со години ги привлекуваше богатите сега им го отежнува заминувањето
Предлогот е особено интересен во контекст на италијанската политика за привлекување богати странски резиденти.
Италија во изминатите години развиваше посебен даночен режим за лица кои го пренесуваат своето живеалиште во земјата, а остваруваат приходи во странство.
За новите корисници кои го пренесуваат даночното живеалиште од 1 јануари 2026 година, годишниот паушален данок на приходите остварени надвор од Италија е зголемен од 200.000 на 300.000 евра.
Режимот е наменет за лица кои најмалку девет од претходните десет години не биле даночни резиденти на Италија, а може да се користи најдолго 15 даночни години.
Сега, меѓутоа, се отвора прашањето што се случува кога таквите резиденти ќе одлучат да заминат.
Според досегашните информации, не е целосно јасно како новиот излезен данок би се применувал врз корисниците на паушалниот режим, особено кога станува збор за имотот и приходите кои веќе се опфатени со посебен даночен третман.
Тоа би можело да влијае и врз одлуките на семејствата и инвеститорите кои ја гледаат Италија како дестинација за долгорочен живот, но сакаат да ја задржат можноста за преселба во друга земја.
Предлогот сè уште не е закон
Италијанскиот парламент допрва треба да го разгледа и усвои буџетот за 2027 година, а пратениците во текот на расправата можат да ја изменат, ублажат или целосно да ја отстранат предложената мерка.
Владата на Џорџа Мелони усвои буџетски пакет вреден околу 26 милијарди евра, кој вклучува даночни олеснувања за дел од вработените со средни примања, но и дополнителни давачки за банките, осигурителните компании, енергетските компании и секторот за игри на среќа.
Излезниот данок така стана една од понеочекуваните ставки во буџетот, кој треба да биде усвоен до крајот на декември.
Неговата конечна судбина ќе покаже колку Италија е подготвена да ја промени досегашната политика кон богатите резиденти кои доаѓаат во земјата, но и кон оние кои одлучуваат да ја напуштат.
