Бројот на стечаи во Германија продолжува да расте. Прашањето е дали тоа е знак за длабока структурна слабост на економијата или процес на пазарно прочистување што на крајот би можел дури и да го поттикне економскиот раст.
Колку германската економија навистина се наоѓа во лоша состојба? Како еден од показателите често се наведува бројот на стечаи на компании, а и од тој аспект пристигнуваат загрижувачки вести.
Според студија на Институтот за економски истражувања „Лајбниц“ од Хале, бројот на стечаи на партнерски и капитални друштва во Германија во јуни бил за 80 проценти поголем од просекот за истиот месец во периодот од 2016 до 2019 година, односно пред пандемијата.
Во овие податоци не се вклучени самостојните претприемачи, лицата што вршат слободни професии и малите компании, бидејќи тие немаат значително влијание врз пазарот на трудот. На партнерските и капиталните друштва отпаѓаат 90 проценти од работните места погодени од стечаите и 95 проценти од побарувањата опфатени со стечајните постапки.
Според Штефен Милер, раководител на истражувањето за стечаи во институтот, бројот на банкроти на компании во вториот квартал од 2026 година го достигнал највисокото ниво во последните дваесет години. Тоа не претставува изненадување, бидејќи и во претходните квартали сè поголем број компании заминувале во стечај.
Германската економија веќе со години се соочува со проблеми, а закрепнувањето што се очекуваше годинава најверојатно нема да донесе повеќе од слаб раст. За тоа сведочат и најавите на големите компании за укинување работни места.
Во „Фолксваген“, на пример, во наредните години би можеле да исчезнат до 100.000 работни места. Производителот на автомобилски делови ZF планира до 2028 година да укине 14.000 работни места, додека „Бош“ има намера само во Германија до 2030 година да го намали бројот на вработени за повеќе од 20.000.
Проблемите, сепак, не се ограничени само на автомобилската индустрија.
Откако минатата година во индустријата веќе беа изгубени повеќе од 100.000 работни места, според студија на консултантската компанија „Хорват“, во текот на 2026 година би можеле да бидат укинати уште 100.000 работни места во автомобилската индустрија, машиноградбата и градежниот сектор.
Клучното прашање е дали Германија во моментов се соочува со неопходно пазарно прочистување или со длабока структурна слабост на економијата.
Стечаите можат да имаат и позитивни ефекти. Кога непродуктивните компании исчезнуваат од пазарот, се ослободуваат работна сила, капитал и знаење, кои потоа можат да бидат пренасочени кон попродуктивни сектори. На тој начин се создава раст според принципот на „креативна деструкција“ на економистот Јозеф Шумпетер.
Доколку луѓето што поради стечај остануваат без работа брзо најдат ново вработување, тоа би било аргумент во корист на тезата за пазарно прочистување. Стапката на невработеност засега навистина расте само постепено.
Тоа значи дека луѓето што ја губат работата главно успеваат да најдат ново вработување. Сепак, Милер посочува дека тоа делумно е последица и на масовното пензионирање на генерациите родени во периодот на повоениот „бејби-бум“, додека истовремено веќе нема значителен прилив на работна сила од Европската Унија.
Поради тоа, работниците не мора нужно да преминуваат од помалку продуктивни во попродуктивни компании.
Според Јута Ридлин, покрај бројот на стечаи треба да се анализира и бројот на новоосновани компании.
Младите компании натпросечно често завршуваат во стечај, но бројот на нови деловни субјекти е зголемен во однос на минатата година, посочува таа.
Според податоците на германскиот Сојузен завод за статистика, во првиот квартал од 2026 година биле регистрирани повеќе од десет проценти нови деловни субјекти во споредба со истиот период од претходната година.
Во изминатите години се бележи и раст на бројот на стартап-компании ориентирани кон развој. Многу од нив работат во областа на вештачката интелигенција, што се оценува како позитивен сигнал и доказ дека германската економија се наоѓа во процес на структурна трансформација.
Од друга страна, кризата не погодува само одделни гранки. Пред околу година и половина најголем број поголеми стечаи беа забележани во индустријата, но денес негативниот тренд ги зафаќа речиси сите сектори, што повеќе укажува на структурна слабост.
Градежништвото и станбената изградба особено ги чувствуваат последиците од повисоките каматни стапки. Угостителството се соочува со проблеми поради зголемувањето на минималната плата, енергетски интензивните компании се погодени од високите цени на енергијата, додека трговијата трпи поради променетите навики на потрошувачите.
Зад повеќето стечаи, сепак, не стои само една причина.
Здравите компании во минатото покажувале релативно голема отпорност на надворешни шокови. Настаните како војната со Иран можат да дејствуваат како дополнителен катализатор кај компании што и претходно имале сериозни проблеми, како застарени деловни модели, задоцнети одлуки или пропуштена трансформација на работењето.
Дополнителен аргумент во корист на тезата за пазарно прочистување се одложените последици од пандемијата. Во тој период голем број компании добија државна помош, која сега мора да ја вратат.
Тоа се однесува и на компании кои можеби не би успеале да опстанат ниту во нормални пазарни услови. Поради тоа, експертите сметаат дека сè уште треба да се очекуваат последици што биле одложени уште од времето на пандемијата.
Според една оценка, во моментов истовремено се одвиваат и пазарно прочистување и продлабочување на структурната слабост на економијата.
Штефен Милер ситуацијата ја оценува подраматично. Според него, станува збор за нешто повеќе од обично пазарно прочистување и за прашање во кој правец ќе се движи германската економија во иднина.
Бројот на стечаи, како што вели, веќе се наоѓа во „црвената зона“.
Германија сè уште не е стигната до точка во која негативните ефекти масовно се пренесуваат врз други компании или во која банките би се соочиле со сериозни проблеми. Сепак, земјата несомнено се наоѓа во средиштето на силна структурна трансформација на својата економија.
