Современите технологии овозможуваат рударството да се развива со далеку повисоки еколошки стандарди отколку во минатото, смета професорот Горан Начевски.
Во своето гостување на Сител ТВ, претседателот на Здружението на металурзи истакна дека секој рударски проект мора да биде придружен со постојан мониторинг на воздухот, водите и почвата. Говорејќи за проектот во Иловица, тој посочи дека инвеститорот направил дополнителни измени токму со цел да се намали влијанието врз животната средина и да се применат посовремени технолошки решенија.
„Вакви проекти како што е Иловица, а претходно имаше такви коишто беа одбиени, секој за себе си е посебен проект. Овој проект на Иловица, колку што сум запознаен, сега е во некој статус околу концесиите и се уште не е започнат. Имаше некои измени од претходниот проект што го имаа, од еколошки аспект, баш заради влијанијата на здруженијата за животна средина, коишто беа изрично против…“, нагласи професорот Начевски, кој повика во расправата да се вклучи експертската јавност и да се дојде до заедничко решение со дел од активистите кои се критичари на проектот.
Според претседателот на Здружението на металурзи, во Македонија историски долг период се врши рударење, но државата сега има законски регулативи коишто се усогласени со европските практики и директиви. Додека расте на цената на бакарот на светските берзи, Начевски додаде дека капацитетите во Иловица, но и оние од други наоѓалишта на критични минерали, се значајни и за домашната економија.
„Од економски апект е многу важен, гледано за државата, за буџетот. Еве за извозот, кога има веќе побарувачка автоматски ќе расте цената и понатаму. Сигурно нема останат овие цени коишто ги има во моментов. Буџетот, како на државата, така и на локалната заедница ќе биде дополнет, ќе има нови вработувања…“, нагласи Начевски.
Коментирајќи ја состојбата на глобално ниво, професорот појасни дека критичните минерали се оние за кои има најголема побарувачка, а тоа се најчесто минералите кои се користат за складирање и добивање на електрична енергија, понатаму за производство на електрични возила, но и во користењето на компјутерите за дигитализација. Тој истакна дека најчесто тоа се металните минерали, како бакарот, кадиумот, никелот, кои се користат за производство на батерии.
„Во моментов сме во статус-кво состојба, што значи дека имаме потенцијал, но ни е потполно неискористен. Направени се минералните испитувања, докажано е дека постојат, но досега не ги искористуваме и всушност ова се нашите „пет минути“, коишто можат да поминат, а ние така да останеме, зашто овие критични минерали во моментов се потребни. Кога за неколку децении ќе се заситат, тие метали коишто се сега во моментот критични, можеби нема веќе да бидат критични“, додаде Начевски.
Според него, дел од државите што ги поседуваат овие минерали, си ги преработуваат и ги користат за сопствено производство, па оттаму и го спомена терминот „нова геополитика на минерали“. Кај нас од геолошките истражувања, докажано било дека имаме дел од критичните минерали, пред се бакарот во големи количини, а и златото како благороден метал, но има и мали количини на кадмиум, индиум, платина, паладиум, коишто се во склоп на олово-цинковите концентрати, коишто исто така се експлоатираат кај нас. Начевски заклучи дека најголем производител и извозник на овие минерали е Кина, па затоа Европската Унија ги има дефинирано како критични, а всушност тие се користат за дигитализацијата на општеството, за зелената транзиција и за целата индустрија.
