Наплатата на даноците во првите девет месеци од годинава е стабилна и со раст што е во рамки на планираната динамика. Од јануари до септември се наплатени даночни приходи од 1 милијарда и 857 милиони евра, што е зголемување од 11,5% во споредба со истиот период лани. Ова е значаен факт, особено имајќи во предвид дека со годишниот план е проектиран годишен раст на даночните приходи од 10,6%, што значи дека во првите 10 месеци е остварен повисок раст. Со јулскиот ребаланс до крајот на септември се реализирани 72% од годишниот план на даночни приходи и тоа е во рамки на вообичаената динамика во изминатите години, наведуваат од УЈП.
-Овие податоци се добра основа да очекуваме дека годишниот план и понатаму ќе се остварува стабилно и до крајот на годината ќе се оствари во висок процент, но секако, сега не можеме да прогласиме конечен резултат бидејќи во тек е четвртиот квартал од годината кој е значаен и наплатата на приходите ќе зависи од економските активности, потрошувачката, увозот, движењето во одделни сектори,… Очекуваме дека наплатата ќе продолжи стабилно да се одвива, рече денеска директорката на Управата за јавни приходи (УЈП), Елена Петрова.
Одговорајќи на новинарски прашања, откако претходно, на брифинг со новинарите, ги соопшти анализите за 2025 година, Петрова напомена дека продолжува оданочувањето на приходите од странство. Заокружен е процесот за 2020 година и веќе е во тек известувањето на граѓаните кои оствариле доход за 2021 година.
-Законот мора да се спроведе и да важи еднакво за сите. Врз основа на нашите известувања, очекуваме дека граѓаните кои оствариле доход ќе ги поднесат пресметките и сите докази што се однесуваат на видот на доходот, платениот данок во странство, односно се што ќе води кон точно утврдување на даночната обврска, бидејќи во овие случаи имаме примена и на меѓународните договори за одбегнување на двојното оданочување и двојното ослободување. Сепак, известувањата што ги праќаме до граѓаните се известувања дека имаме одредени податоци и може во тие случаи да има и граѓани кои оствариле некој прилив по друг основ. Може да се случи и такво нешто, приливот да е по друг основ, да не е оданочив доход. Затоа, по тие известувања, граѓаните треба да реагираат доколку сметаат дека немаат оданочив доход. Кога ги доставуваме известувањата, не знаеме дали одредено физичко лице е студент, дали е вработено во меѓународна организација или каков е неговиот статус. Лицето треба да го докаже својот доход и дали се работи за оданочив доход, напомена директорката.
Во врска со стапката на ДДВ на горивата, потенцира дека и покрај намалувањето, може да се оствари солидна наплата на приходот.
-Намалувањето на стапката на ДДВ на горивата од 18% на 10% не можеме да сметаме дека автоматски и правопропорционално ќе се реплицира во намалување на ДДВ приходите во буџетот, зашто пресметувањето на обврската што треба да се плати во буџетот зависи и од продадените количини, од одбивката на ДДВ, од побарувачката, потрошувачката,… од сите многу економски фактори. Ние го имаме искуствено пролетното намалување на стапката на горивата од 18 на 10% во март и април и токму во тие месеци имавме висока наплата на ДДВ за промет во земјата и на ДДВ од увоз, што значи дека и покрај намалувањето на стапката на ДДВ на горивата може да се оствари солидна наплата на приходот. И во крајна линија оваа мерка и покрај тоа што е фискална мерка, сепак е мерка која што има пошироки економски ефекти, бидејќи треба да овозможи одржување на ценовното ниво, да се намали ценовниот притисок, особено имајќи предвид дека цените на горивата влегуваат како ставка во транспортните и производствените трошоци и влијаат врз цената и потрошувачката на сите добра и услуги, објасни Петрова.
Според неа, повратот на ДДВ се реализира континуирано.
-Тоа е една тековна активност, редовна работа на УЈП. Во 2026 година до 30 септември компаниите пријавиле побарувања за поврат на ДДВ од 449 милиони евра, а исплатени се 484 милиони евра. Исплатата реализирана до 20 октомври, дополнително во овие 20 дена, реализираниот поврат е 517,7 милиони евра и е повисок за околу 14% во однос на истиот период минатата година. Во блиското минато беа разоткриени шеми на злоупотреби со повратот на ДДВ и ние сме свесни дека на компаниите овие средства им се значајни за тековната ликвидност и тековното работење, но наша задача е да го заштитиме буџетот, да ги заштитиме чесните компании и граѓаните на кои им припаѓаат буџетските средства. Во процедурата на одобрување на повратот применуваме анализа на ризици и секаде каде што нашата анализа покажува дека нема ризици, исплатата се врши без никакви дополнителни проверки. Даночни контроли и додатни проверки насочуваме таму каде што констатираме ризици. Оваа година воведевме и нови критериуми за ризичноста на повратот на ДДВ и го автоматизиравме процесот,
На прашањето дали се доцни со исплата, Петрова објасни дека таму каде што има контрола може да се продолжи исплатниот процес, зашто во вкупното време потребно за одобрување се додава и времето за вршење на надворешната контрола.
-Контролата не се насочува секаде, туку таму каде што има даночни ризици, па и каде што проценката на ризик ќе покаже определена ризичност секогаш не е мерката даночна контрола, туку некои определени дополнителни проверки – може даночниот обврзник да биде повикан, да донесе определена документација на увид или докази да даде определени појаснувања. Во такви случаи значи процесот може да трае подолго бидејќи треба да се направат и тие дополнителни активности. Во законот е пропишан рок од 30 дена за поврат на ДДВ како што има рок за плаќање на обврската за ДДВ која што е до 25-ти во месецот по завршувањето на даночниот период. Исто така постои законски рок за исплата на повратот на ДДВ, 30 дена по поднесувањето на барањето за поврат. Притоа законот предвидел дека се пресметува камата и камата на товар на даночните обврзници кои доцнат со плаќањето на ДДВ и камата што ја пресметуваме во корист на самите компании доколку го надминеме тој рок 30 дена, односно доколку повратот не биде исплатен во тој рок од 30 дена. Во голем број случаи го запазуваме рокот. Постапката бара повеќе време во случаи што се селектирани врз основа на анализа на ризик кога треба да ги допровериме дополнително со даночна контрола или со некои други проверки што не се даночна контрола, но сепак бараат административно постапување, вели Петрова.
Таа додава дека процесот на анализа на ризик со автоматизација и со воведување нови критериуми за ризик сега е поефикасен бидејќи самата автоматизирана анализа на ризик оди побрзо.
Бројот на компании кај кои има проверки, во однос на вкупниот број фирми кои поднесуваат барања за поврат е многу многу мал.
-Немам конкретни статистики кај колку компании сме процениле ризичност, но многу е помал бројот на компании каде што насочуваме контроли во однос на бројот на компании каде што се одобрува повратот. Но, и самото одобрување на повратот е исто така определена процедура. Даночниот обврзник треба да ја поднесе даночната пријава, таа треба да биде обработена, да поминае низ системот за проценка на ризик, а и нашите внатрешни механизми на одобрување се затегнати. Имаме прво и второ ниво на одобрување преку тела за одобрување кои ги проверуваат побарувањата за поврат и на тоа т.н. второ ниво на одобрување, барањето за поврат мора да биде верификувано истовремено од три раководни службени лица. Имаме засилени механизми на проверка и одобрување на повратите и кога нема даночна контрола, подвлече директорката на УЈП.
Петрова претходно на брифингот информира дека за 2025 година УЈП изготви пред пополнети годишни даночни пријави за околу 863.000 граѓани. Во споредба со 2024 година, бројот на граѓани што оствариле оданочив доход е зголемен за 82.700 лица. Остварениот вкупен бруто доход е 612,9 милијарди денари, а пресметаниот данок на личен доход е 39,8 милијарди денари. Бруто доходот и пресметаниот данок се повисоки за околу 14% во однос на 2024-тата. Ефективната даночна стапка изнесува околу 6,5% наспроти пропишаната од 10%, поради даночните намалувања кај одредени видови доход.
-Најголемата група ја сочинуваат 638.000 граѓани или приближно 2/3 од сите даночни обврзници кои се со годишен бруто доход од 100.000 денари до 1 милион денари. Тие остваруваат 55% од вкупниот бруто доход. Вкупно 16% од граѓаните со доход од 1 до 10 милиони денари остваруваат 39% од вкупниот доход. Посебно внимание привлекува највисокиот доходовен праг. Во 2025 година 31 граѓанин остварил годишен доход над 100 милиони денари, со вкупен износ од 4 милијарди 973 милиони денари. Во 2024-тата во оваа група имало 42 граѓани со вкупен доход од 6 милијарди 753 милиони денари. Во највисокиот доходовен праг има намалување и на бројот на лица и на вкупни остварениот доход, но наспроти тоа, во средните доходовни прагови во 2025 година има зголемување во однос на 2024-тата. Околу 2/3 од вкупниот бруто доход во 2025 година произлегува од плати. Пензиите учествуваат со 9,5%, а другите лични примања од работа со 8,2%. Доходот од земјоделски производи и доходот од дивиденди и друг доход од капитал учествува со нешто помалку од 5%, додека добивките од игри на среќа, закупнините и други доходи учествуваат со околу 2%. Останатите категории доход, како на доходот од самостојна дејност, имаат многу мало учество – помалку од 1%, соопшти Петрова.
Плата оствариле околу 596.000 граѓани, доход од самостојна дејност 15.000, а од продажба на сопствени земјоделски производи 49.000 граѓани. Дивиденди се исплатени на 33.000 лица, а 145.000 оствариле друг доход, категорија во која влегуваат и доходот од продажба на цврст отпад, електронска трговија и други оданочиви извори. Околу 33.000 лица оствариле доход од закупнини, а 114.000 биле добитници од игри на среќа. Капиталните добивки се ретки, 2.000 лица, но неколку продажби на удели од хартии од вредност донеле стотици милиони доход.
Скопје учествува со 36% во вкупниот број годишни даночни пријави, но со 43% во остварениот бруто доход. Просечниот годишен доход по пријава, односно по граѓанин, во Скопје изнесува 846.000 денари и е највисок меѓу регионите. Битолскиот регион има помал број граѓани кои оствариле оданочив доход во однос на Штип и Прилеп, но повисок просечен годишен доход по пријава, односно по граѓанин во однос на Штип и Прилеп. Најдолу се тетовскиот и струмичкиот регион со најмало учество и по број на граѓани кои пријавиле оданочив доход и по учеството на вкупниот бруто доход од регионот во националниот бруто доход. Но, во сите региони има раст на бројот на граѓани со оданочив доход и на износот на доходот во споредба со 2024 година.
-Интересни се податоците за највисоките поединечни доходи. Највисоката годишна бруто плата изнесува 139,1 милиони денари, највисоката дивиденда е 252,6 милиони денари, а највисоката капитална добивка е 164,2 милиони денари. Највисокиот доход од самостојна дејност е 157,9 милиони денари. Кога станува збор за вкупен доход од сите извори, највисокиот доход во 2025 изнесува 257,5 милиони денари и го остварил граѓанин од Гевгелија преку плата, дивиденда и друг доход исплатен од една компанија. Следува граѓанин од Охрид со 254,4 милиони денари. Најмладото лице кое остварило доход од над еден милион денари е дете од 4 години, кое има остварено дивиденда исплатена од една банка, а највозрасниот граѓанин со остварен доход над еден милион денари е пензионер со доход од 1,1 милион денари од пензија, која не е неговиот единствен доход, истакна директорката на УЈП, Елена Петрова.
