Македонија ризикува да остане на маргините на глобалната трка по критични минерали, предупредуваат експерти, во период кога овие суровини стануваат сè поважни за светската индустрија и економија.
Во земјава во моментов функционираат четири рудници за метални суровини, но само еден од нив произведува критичен и стратешки минерал – „Бучим-Боров дол“, каде се експлоатира бакарна руда.
Состојбата е слична и кај новите инвестиции. Во моментов постои само еден активен проект за ископ на критичен минерал – рудникот за бакар „Иловица-Штука“.
Инвеститорот го најавува проектот како најголема странска гринфилд инвестиција во земјата, со почетна инвестиција од над 340 милиони евра во првите две години, односно во првата фаза од изградбата на рударскиот комплекс.
Проектот, според најавите, би генерирал просечен годишен приход од најмалку 180 милиони евра и би можел да ја позиционира компанијата меѓу трите најголеми извозници во земјата.
Паралелно со ова, во Македонија во моментов се реализира само едно геолошко истражување поврзано со критичен минерал – истражувањето на антимон во близина на Крива Паланка.
„Повеќе децении, со исклучок на „Боров дол“, нема отворен рудник и гледате дека со години има спротивставување воопшто на отворањето, а кај нас е дури дојдено и за воопшто да не се истражува во државата. Светот денес масовно, па и европските земји, тежнеат кон истражување на природните богатства и Македонија мора да го следи тој пат. Сите заеднички ќе бидеме виновници ако времето не го искористиме и ако во таа општа трка за минерали, а тие се тие коишто носат развој на секој сектор и на индустријата, буквално ќе ја доведеме државата во ситуација да стагнира и да не го фати патот и приклучокот кон се она што е тренд во Европа и во светот“, изјави универзитетската професорка и претседателка на Македонското геолошко друштво, Соња Лепиткова.
Во меѓувреме, соседните Грција и Бугарија активно користат европски средства за инвестиции во рударството и преработувачки капацитетите преку Директивата за критични минерали на ЕУ. Сепак, не изостануваат ниту останатите држави од регионот.
„Во однос на отворањето на нови капацитети, Србија по тој пат чекори исклучително забрзано, Босна го следи тој пат, Албанија секако… Црна Гора како една многу мала земја со ресурсите што ги има, исто така истражува и отвора капацитети. Македонија едноставно мора да го следи тој пат и ние мора да најдеме заеднички јазик, да се разбереме и да сфатиме што е во функција на развој на државата“, додаде Лепиткова за ТВ Сител.
Претходно и универзитетскиот професор и претседател на Здружението на металурзи, Горан Начевски, коментирајќи ја состојбата на глобално ниво, појасни дека критичните минерали се оние за кои има најголема побарувачка, а тоа се најчесто минералите кои се користат за складирање и добивање на електрична енергија, понатаму за производство на електрични возила, но и во користењето на компјутерите за дигитализација. Тој истакна дека најчесто тоа се металните минерали, како бакарот, кадиумот, никелот, кои се користат за производство на батерии. Според него, Македонија во моментов е во статус-кво состојба – што значи дека имаме потенцијал, но е неискористен.
„Направени се минералните испитувања, докажано е дека постојат, но досега не ги искористуваме и всушност ова се нашите „пет минути“, коишто можат да поминат, а ние така да останеме, зашто овие критични минерали во моментов се потребни. Кога за неколку децении ќе се заситат, тие метали коишто се
сега во моментот критични, можеби нема веќе да бидат критични“, оцени Начевски.
Според него, дел од државите што ги поседуваат овие минерали, си ги преработуваат и ги користат за сопствено производство, па оттаму и се споменува терминот „нова геополитика на минерали“.
