Постојат повеќе опции заштитата на младината да биде уште повеќе зајакната, а државата да ги остварува и понатаму буџетски приливи, смета претставникот на Асоцијацијата на приредувачи за игри на среќа, Горан Стоименов. Тој истакнува дека Асоцијацијата не е против нови законски одредби, но смета дека и за државата и за засегнатите компании ќе биде во најдобар интерес, таа да биде активно вклучена во изработката на новата регулатива.
Бројот на објекти кои приредуваат игри на среќа во Македонија се зголемува. Растат и уплатите, може ли низ бројки да ја прикажеме состојбата со приредувачите на игри на среќа? (број на правни субјекти, број на објекти, број на вработени, приходи кои ги остварува секторот и колкав удел има во буџетот на земјата по основ на сите давачки, даноци и придонеси). Исто, како се движи процентуалниот раст на прометот низ годините од пандемијата до денес?
Асоцијацијата која јас ја претставувам е застапник на дел од приредувачите на игри на среќа во казина и автомат клубови. Во АПИС доминантно членуваат компании чиј капитал е странски и доаѓа од земји членки на ЕУ. Станува збор за реномирани светски брендови од секторот игри на среќа. Генерално, врз основа на податоците со кои ние располагаме, можам да го кажам следното. Вкупно гледано, сите легални приредувачи на игри на среќа, вработуваат околу 10 илјади луѓе, што ги прави најголем приватен работодавач во Македонија. Истовремено, треба да се земе предвид дека овие компании индиректно помагаат меѓу 54 илјади и 100 илјади други работни места, кои профитираат од игрите на среќа. На пример, постои податок дека од 3 до 5 илјади Грци играат во казината во Гевгелија за време на еден викенд. Тие полнат гориво, посетуваат стоматолошки ординации, се хранат во ресторани, купуваат во наши продавници, односно трошат финансиски средства во нашата економија. Согласно неофицијалните податоци на годишно ниво приливите во државниот буџет од игрите на среќа веќе одамна надмина 350 милиони евра. Не можеме да располагаме со податоци за вкупниот број на легални објекти за игри на среќа, ниту пак имаме информации за профитите на компаниите, но тоа не е тајна бидејќи е јавно достапна информација која сублимирано ја имаат надлежните државни институции. Особено што казината и автомат клубовите се електронски врзани со УЈП и сите финансиски уплати и исплати се регистрирани во реално време.
Само да сакам да напоменам дека како последица на предизборните дебати на некои политички партии неретко се шпекулира со фантастични и крајно нереални бројки за наводен годишен профит кој го остваруваат приредувачите на игри на среќа во Македонија. Затоа, јавноста треба да ги знае следните податоци. Приредувачите на игри на среќа имаат законска обврска за плаќање посебна давачка во вкупен износ од 23%, од кои 1,5% одат за потребите на јавното здравство и 1,5% за потребите на Министерството за млади и спорт, а останатите 20% директно се слеваат во централниот Буџет. Казината и автомат клубовите дополнително плаќаат годишно и за секоја лиценца која на приредувачите на игри на среќа во строго дефинирана процедура им ја издава Министерството за финансии, а конечно ја одобрува Владата. Приредувачите на игри на среќа како правни лица плаќаат и годишен данок на добивка по стапка од 10%. Плус за секоја поединечно остварена добивка од играње приредувачите имаат обврска да платат 15% данок на истата. Плаќаат плати за вработените и придонеси од работен однос (со двојни дневници за работа во недела, празници, ноќен труд и работење во смени, бидејќи работното време е 24/7), за 10 илјади вработени. Државниот буџет се полни од приредувачите на игри на среќа и преку оданочување на закупнини на деловни простории, ДДВ преку купување опрема, мебел, надоместоци за струја и давање угостителски услуги. Конечно, приредувачите на игри на среќа плаќаат огромни суми на ДДВ, но се исклучени од правото да бараат поврат на истото. Кога ќе се сумираат приходи и расходи, за приредувачите останува 10% од кои треба да ги покријат трошоците за инвестициите и да остварат заработка што е основна цел на секој бизнис.
Истовремено треба да се земе предвид дека надвор од овие давачки кон државата, компаниите, членки на АПИС постојано во духот на општествената одговорност, организираат хуманитарни, донаторски активности во образованието, јавното здравство, спортот, културата што е потврда дека ние сме партнер на заедницата.
Одредени истражувања на здравствените власти укажуваат на тоа дека малолетници се изложени на обложување и коцкање. Како е можно тоа и дали има начин да се зголеми „заштитната ограда“ меѓу објектите за игри на среќа и малолетниците?
Мислам дека критичарите на овој економски сектор упорно избегнуваат да прифатат одредени неспорни факти. Актуелниот закон за игри на среќа е еден од најстрогите на Балканот, особено во делот на казните за евентуално присуство на малолетници во објектите. Оттука, кој е економскиот интерес на казината и автомат клубовите да привлекуваат малолетници во своите објекти? Зарем некој навистина верува дека казината и автомат клубовите сакаат да профитираат од џепарлакот на младината? Па, нашите членки веќе со години водат активна медиумска кампања под мотото „Забрането за малолетни лица – 100% законски!“ преку која се подигнува јавната свест и јасно порачуваме дека младината не смее ни да помисли да се обиде да влезе и воопшто не е посакуван посетител во казината и автомат клубовите. Членките на АПИС како странски инвеститори егзистираат во македонската економија повеќе од 18 години, имаат инвестирано стотици милиони евра, вработуваат илјадници луѓе и нема да го ризикуваат светското реноме со присуство на малолетници во објектите. Што се однесува до споменатото истражување, мислам дека младината која масовно користи мобилни уреди и интернет станува потенцијална жртва на дигитални, онлајн измами кои со „fishing“ методи од нелегални платформи организирани во странство ги манипулираат и се обидуваат да ги навлечат со лажни ветувања за лесно остварливи високи добивки. Актуелната Влада, веќе презема сериозни мерки за борба со оваа појава и се надеваме дека превентивните механизми ќе го дадат посакуваниот резултат.
Имаше обид за дислоцирање на деловните објекти на поголема далечина од училиштата. Законските измени не успеаја. Дали со тоа заврши битката или уште се обидувате да ја зголемите довербата во дел од јавноста која се противи на големото присуство на обложувалници, казина и автомат клубови насекаде околу нас?
Дислокацијата на објектите на 500 метри од образовните институции во превод е целосно затворање на овој легален економски сектор, затоа што овој концепт ниту од уставен аспект, ниту од урбанистички аспект, е неостварлив во пракса. Што сакаме ние да укажеме? Критичарите се во заблуда ако мислат дека ако се затворат легалните објекти за игри на среќа, дека играчите нема да играат. Што ќе се случи? Ќе се вратиме во 90-те години од минатиот век и ќе никнат нелегални диви играчници по подруми од кои младината ќе биде под далеку поголем ризик. Државата ќе нема ниту контрола, ниту ќе остварува буџетски приливи. Приходите ќе завршуваат во приватни џебови, без да се плаќаат лиценци и даноци. И за овој факт имаме потврда од соседството. Во октомври 2022, албанската Влада соопшти дека после четири годишната забрана ги врати игрите на среќа. Образложението на нивниот премиер беше дека после забраната, игрите на среќа во Албанија почнале да се одвиваат на црно и дека повторното отворање на индустријата значително ќе и помогне на албанската економија. И во Грција беа забранети на игрите на среќа. Кога грчките власти видоа колку Грци играат во Гевгелија, во 2018 поставија 36 илјади апарати за игри на среќа за да спречат одлив на финансиски средства надвор од државата. А ако сакаме да зборуваме за Европски трендови, погледнете што се случи во Лихтенштајн. На 29 јануари 2023, 72 проценти од жителите на Лихтенштајн на референдум со гласање „против“ ја отфрлија иницијативата за затворање на казината во Кнежевството.
Оние пак што ги бројат легалните објекти за игри на среќа, како последниот случај за Општина Центар, треба истите аршини да ги употребат и да избројат колку кафулиња и ресторани има на пример околу едно основно училиште лоцирано на почетокот на „Боемската улица“. Зависноста не се стекнува преку очи и гледање во излозите и рекламите. Се е прашање на домашни околности и воспитување. Ако ја прифатиме таа логика, тогаш со истите аргументи ќе треба да се дистанцираат и кафулињата, кафеаните и тобаката за младината да не биде под ризик да стекнува зависност од алкохол. За негативните чувства кон приредувачите на игрите на среќа, меѓу другото се виновни и дел од политичките партии. Иако гласаат закони кои ја регулираат оваа дејност, не се воздржуваат да дадат свој придонес во обвинувањата дека од игрите на среќа е најзагрозена младината, тогаш кога ваквите критики сметаат дека ќе им носат гласови.
Од друга страна, бројноста на објектите укажува на потреба од нив според пазарната логика. Според тоа, како сметате дека е најсоодветен начин да се направи баланс со цел да се обезбеди максимална заштита на населението од неодговорното играње и паралелно секторот непречено да се развива?
Ние сме претставници и на реномирани странски компании од ЕУ и најмалку што очекуваме е да бидеме третирани од државата во која инвестираме со години на ист начин како и другите странски инвеститори. Станува збор за општествено одговорни компании кои целосно го штитат јавниот интерес и неселективно ги спроведуваме законските норми. Ние како Асоцијација на приредувачи на игри на среќа во автомат клубови и казина нарачавме обемно истражување, кое ни потврди дека во нашите објекти влегува 3 проценти од полнолетната популација, традиционални играчи, кои претходно си ја пробувале среќата на запад.
Одговорно тврдиме дека постојат повеќе опции заштитата на младината да биде уште повеќе зајакната, а државата да ги остварува и понатаму буџетски приливи. Сакаме да бидеме активно вклучени во изработката на новата регулатива, не сме против нови законски одредби кои ќе одговорат на грижите на јавноста, но сакаме да зборуваме за одржливи решенија а не за гол популизам кој ќе ја втурне државата во хаос.
Нашата клучна порака е дека играњето на игри на среќа е забава и никогаш не може да биде модел за редовен приход и заработка!
Како ги оценувате рестриктивните одредби од новиот предлог закон за заштита од пушење ?
Како претставник на Асоцијацијата за приредување игри на среќа – АПИС, сакам да потенцирам дека поддржуваме одржлива, разумна и долгорочна иницијатива за борба против сите форми на никотинска консумација, особено кога станува збор за заштита на младите и превентивна борба против зголемениот број на малолетни уживатели на електронски и обични цигари.
Но, подеднакво важен е начинот на кој се носат и се спроведуваат законите. Ако ова го ставиме во контекст на индустријата на игрите на среќа, постојат јасни и поучни примери од соседството. Секое ригидно и популистичко решение, донесено без дијалог со засегнатите страни, секогаш доведувало до појава на „диви“ играчници по подруми и нелегални простории каде на црно се организираат игри на среќа, без никаква контрола од државата, без заштита на играчите и без приходи во буџетот. Таму каде што државата се служи со избрзано рестриктивни мерки, сивата економија наоѓа плодна почва.
Не случајно, ако Кнежевството Монако важи за симбол на европски гламур, ред и високи стандарди, секој може да провери дека во неговите светски реномирани казина постојат јасно дефинирани, соодветно уредени пушачки зони во затворен простор. Не затоа што пушењето е пожелно, туку затоа што е контролирано, регулирано и ставено во рамка што го штити и здравјето и редот.
И за оваа тема може да направиме компарација со соседството. Белград е одамна регионален центар за гастрономска понуда и забава, меѓу другото и затоа што има полиберален пристап кон забраната за користење никотин. Тоа секако не значи дека Србија не го штити здравјето на своите граѓани, но прави некаков баланс, бидејќи приходите од туристите имаат големо позитивно влијание врз нивната економија.
