Бакарот станува еден од најдефицитарните минерали во светот, предупредува Меѓународната агенција за енергетика (IEA) во извештајот „Global Critical Minerals Outlook 2026“. Според анализата, нови наоѓалишта сè потешко се откриваат, а квалитетот на бакарната руда постојано опаѓа. Во последните три децении просечната содржина на бакар во рудниците е намалена за околу 40 проценти.
Дополнителен предизвик е што само 5 проценти од сите откриени наоѓалишта во изминатите 35 години се пронајдени во последната деценија. Истовремено, од откривање на ново наоѓалиште до почеток на производство се потребни во просек 17 години.
Додека многу држави бараат нови извори на бакар, Македонија веќе располага со потврдени резерви во Иловица. Иако геолошките истражувања започнале уште во 1973 година, проектот сè уште не е реализиран. Дополнителните истражувања покажаа потенцијал за производство од повеќе од 10.000 тони бакар годишно во период од 23 години.
Инаку, според Агенцијата, предизвиците со бакарот на светско ниво се усложнуваат од големиот пад на стапката на откривање на нови ресурси. Односно, актуелната динамика сугерира структурно потесен пазар за бакарен концентрат, зголемувајќи ги ризиците за сигурноста во снабдувањето и нагласувајќи ја потребата од мерки на страната на понудата и на страната на побарувачката.
„Цените на бакарот нагло пораснаа во текот на 2025 година, надминувајќи 12.000 американски долари за тон за првпат во декември, и дополнително скокнаа до рекордни максимуми во мај 2026 година, надминувајќи 14.000 американски долари за тон. Ценовните рекорди беа поттикнати од неколку важни краткорочни настани, вклучувајќи прекини во снабдувањето во повеќе големи рудници, како и зголемувањето на залихите на бакар во САД поради неизвесноста на тарифите во 2025 година. Сепак, тие беа поткрепени и од основни фактори, како што се предизвиците во развојот на нови рудници за бакар и „очекувањето на силен раст на побарувачката поради електрификацијата и изградба на центри за податоци“, се додава во анализата.
Како што се наведува, глобалната побарувачка за преработен бакар достигнала речиси 28 милиони тони во 2025 година, што е силно зголемување од 3,7% во однос на 2024 година. Индија, Саудиска Арабија и Малезија продолжиле да бележат силен раст на побарувачката, додека Виетнам, исто така, забележал големо зголемување на побарувачката, поттикнато од брзиот индустриски и инфраструктурен развој. Побарувачката во Кина пораснала за речиси 5%, предводена од индустрискиот и производствениот сектор.
„Од страна на понудата, имаше големи прекини во снабдувањето од 1,5 милиони тони во 2025 година, што е еднакво на над 6% од глобалната понуда од рудниците за годината. Ова го постави пазарот во бакарен дефицит и тоа беше главен двигател на исклучителниот пораст на цената на бакарот. Цените на бакарот се повторно близу до рекордното високо ниво, а понатамошните притисоци во снабдувањето веројатно ќе ги зголемат цените, со влијание врз низа стратешки сектори и електрични технологии кои зависат од бакарот, вклучувајќи мрежи, енергетски технологии, транспорт, центри за податоци, индустриска опрема, одбрана и градежништво“, оценува Меѓународната агенција за енергетика.
Оттаму заклучуваат дека бакарот е еден од стратешки најважните метали, кој има фундаментална улога во стратешките сектори, вклучувајќи енергетика, транспорт, градежништво, центри за податоци и одбрана. Сепак, како што додаваат, и покрај силните изгледи за побарувачка, клучен предизвик за пазарот на бакар остануваат потешкотиите за развој на нови рудници. Односно, и покрај рекордно високите цени на бакарот, развојот на проекти останува недоволен. Врз основа на прогнозите, ако се задржи моменталната состојба глобалното снабдување со примарен бакар би можело да се соочи со дефицит од 25% во 2035 година.
