Американците во вторник, 3 ноември, излегуваат на конгресни избори кои ќе го одредат односот на силите во Вашингтон во последните две години од мандатот на претседателот Доналд Трамп.
Извор: Index.hr
Повеќе од 200 милиони граѓани имаат право на глас на изборите што следуваат по две години одбележани со високи трошоци за живот, војни и обвинувања за корупција.
Се избираат сите 435 членови на Претставничкиот дом на американскиот Конгрес, чиј мандат трае две години, како и 35 од вкупно 100 сенатори, кои се избираат на шест години. Американците ќе избираат и гувернери во 36 сојузни држави, членови на државните законодавни тела и ќе одлучуваат за бројни референдумски предлози.
Избори кои одлучуваат колку Трамп ќе може да ја спроведува својата политика
Изборите на половина од претседателскиот мандат, познати како меѓуизбори, традиционално се сметаат за проверка на поддршката за претседателот и неговата партија. На нив партијата на претседателот често губи места во Конгресот, а промената на мнозинството може значително да го ограничи неговиот политички простор.
Според последниот просек на анкетите на RealClearPolitics, демократите имаат предност во истражувањата за тоа која партија би ја поддржале гласачите на конгресните избори. Тој просек на крајот на октомври изнесуваше 51,5 отсто за демократите и 43,1 отсто за републиканците.
На изборите пред две години гласале околу 155 милиони луѓе. На претходните избори на половина од претседателскиот мандат, во 2022 година, излегле приближно 122 милиони од повеќе од 240 милиони регистрирани гласачи. Излезноста на ваквите избори традиционално е помала отколку на претседателските.
Милиони Американци веќе гласаа
Интересот за овогодишните избори се гледа и преку предвременото гласање. До завршницата на кампањата гласале десетици милиони Американци, а бројот на предвремени гласови се приближува до 50 милиони, според податоците што ги пренесе Асошиејтед прес.
Својот глас веќе го даде и Трамп, кој за време на кампањата ги повикува републиканските гласачи да се однесуваат како и тој самиот да се наоѓа на гласачкото ливче. Претседателот, сепак, не е кандидат на овие избори.
Што покажуваат анкетите за Конгресот?
Демократите во моментов имаат 214 места во Претставничкиот дом, додека републиканците го контролираат мнозинството. За контрола на овој дом, кој има вкупно 435 места, потребни се најмалку 218 мандати.
Анкетите за општата поддршка на партиите покажуваат предност на демократите, но тие резултати не можат директно да се претворат во број на освоени мандати. Исходот ќе зависи од резултатите во поединечните изборни единици, меѓу кои има бројни трки во кои разликите меѓу кандидатите се мали.
Во Сенатот републиканците имаат 53 места, демократите 45, додека со демократите соработуваат и двајца независни сенатори, Берни Сандерс и Ангус Кинг. На демократите им се потребни најмалку четири дополнителни места за да го преземат мнозинството, под услов да ги задржат мандатите што во моментов ги контролираат.
Што се случи на изборите во 2018 година?
Слична политичка ситуација ги одбележа изборите на половина од првиот претседателски мандат на Трамп, во 2018 година. Демократите тогаш освоија 40 дополнителни места во Претставничкиот дом и го презедоа мнозинството, додека републиканците ја задржаа контролата врз Сенатот.
Демократското мнозинство во долниот дом потоа го засили парламентарниот надзор врз администрацијата на Трамп. Без договор со демократите, републиканците повеќе не можеа самостојно да донесуваат закони во двата дома на Конгресот.
Истовремено, демократите не можеа да донесуваат закони без поддршка од Сенатот и потпис на претседателот, освен во случаите кога Конгресот би имал доволно гласови за да го надмине претседателското вето.
Ако демократите го преземат Претставничкиот дом
Хаким Џефрис, сегашниот лидер на демократите во Претставничкиот дом, е еден од главните кандидати за претседател на тој дом доколку неговата партија освои мнозинство. Тој најави дека демократите сакаат да го засилат надзорот врз работата на администрацијата на Трамп.
Меѓу приоритетите што ги истакна Џефрис се истрагите за можни злоупотреби на положбата и корупција, како и законски мерки насочени кон трошоците за здравствена заштита, храна, домување и енергија.
Промената на мнозинството во Претставничкиот дом би им дала на демократите контрола врз неговите одбори и дневниот ред, но тоа не би значело дека автоматски ќе можат да ги спроведат сите најавени законски предлози.
Популарноста на Трамп и трошоците за живот
Трамп по победата на претседателските избори во 2024 година имаше поддршка од приближно половина од Американците. Според просекот на анкетите на RealClearPolitics, наведен во пресрет на изборите, неговата политика сега ја поддржуваат околу 38 отсто од испитаниците.
За време на кампањата, републиканците се соочуваат со незадоволство кај дел од гласачите поради трошоците за живот, цените на бензинот, царинската политика и последиците од војната со Иран. Критиките се однесуваат и на имиграциската политика на Трамп, особено меѓу дел од латиноамериканските гласачи.
Трамп за време на кампањата настојуваше да ги мобилизира републиканските гласачи, но митинзите главно ги одржуваше во држави во кои неговата партија има силна поддршка. Во говорите ги истакнуваше и проектите за преуредување на Белата куќа.
Клучни трки за Сенатот
За разлика од Претставничкиот дом, каде што за донесување одлуки главно е доволно обично мнозинство, во Сенатот за завршување на расправата и гласање за многу закони, по правило, се потребни 60 гласови. Сепак, обичното мнозинство одлучува за бројни именувања и други важни прашања.
Меѓу трките што привлекуваат посебно внимание се оние во Охајо, Северна Каролина, Мејн, Тексас и Алјаска, каде што демократите се обидуваат да освојат места што ги контролираат републиканците.
Истовремено, демократите настојуваат да ги задржат своите мандати во Мичиген, Њу Хемпшир, Џорџија и Минесота. Резултатите во овие држави ќе бидат важни за конечниот однос на силите во Сенатот.
Во Мичиген би можел да биде избран првиот муслимански сенатор
Во Мичиген за местото во Сенатот се натпреваруваат републиканецот Мајк Роџерс и демократот Абдул ел-Сајед. Ел-Сајед, во случај на победа, би станал првиот муслимански сенатор во историјата на Соединетите Американски Држави.
Во Тексас се натпреваруваат републиканецот Кен Пакстон и демократот Џејмс Таларико. Станува збор за држава која речиси три децении нема избрано демократски сенатор, па оваа трка привлече големо внимание кај двете партии.
Во Северна Каролина демократот Рој Купер се натпреварува против републиканецот Мајкл Вотли. Во Охајо, поранешниот демократски сенатор Шерод Браун се обидува да се врати во Сенатот во трката против републиканецот Џон Хастед.
Џорџија, Мејн и уште неколку држави
Во Џорџија, демократскиот сенатор Џон Ософ настојува да освои нов мандат. Во Мејн, републиканката Сузан Колинс го брани своето место, додека демократите се обидуваат да остварат добивки и во некои држави кои традиционално им даваат поголема поддршка на републиканците, како Ајова и Канзас.
Партиите притоа мора да водат сметка дека не сите трки се подеднакво неизвесни и дека резултатот од националните анкети не ги одредува победниците во поединечните изборни единици.
Расправи за односот на Трамп кон изборните резултати
Во пресрет на гласањето повторно се отворија и прашањата за довербата во американскиот изборен систем. Трамп по претседателските избори во 2020 година одбиваше да го прифати поразот од Џо Бајден, а неговите неосновани тврдења за изборна кражба со години беа важен дел од политичките судири во САД.
Неговите изјави и постапки предизвикаа загриженост кај критичарите поради можноста за оспорување на резултатите од овогодишните избори. Сепак, резултатите сè уште не се познати и не е можно однапред да се утврди како администрацијата ќе реагира на нивниот исход.
По конгресните избори се очекува и почеток на поинтензивни политички подготовки за претседателските избори во 2028 година, на кои Трамп, според американскиот Устав, не може да освои трет претседателски мандат.
Во Калифорнија се гласа за данок на милијардерите
Освен за изборот на кандидати, Американците на 3 ноември ќе одлучуваат и за 145 референдумски и други предлози на ниво на сојузните држави. Прашањата опфаќаат даноци, изборни правила, образование, здравство и други области на јавната политика.
Еден од најзабележителните предлози се наоѓа на гласачкото ливче во Калифорнија. Станува збор за предлог познат како Предлог 40, со кој се предлага еднократен данок од пет отсто на имотот на одредени милијардери.
Според официјалниот предлог, најголемиот дел од така собраните пари би бил наменет за здравствена заштита, додека остатокот би се искористил за образование и помош при обезбедување храна. За неговото прифаќање или отфрлање ќе одлучат гласачите во Калифорнија.
